Relaties lopen soms spaak omdat partners reageren op wat er gezegd wordt maar missen wat er bedoeld wordt. 

* Maak direct zelf de vertaalslag naar de boardroom, je team of collega, je sportmaatje of zelfs je moeder. Het is namelijk op heel veel plekken hetzelfde alleen doet de liefde vaak het meeste zeer.

Slechte communicatie? Of is het iets anders? 

Want wat je partner zegt, is vaak niet wat je partner bedoelt.

Als relatietherapeut zie ik dagelijks hoe goedbedoelende mensen elkaar volledig verkeerd verstaan. 

Sterker nog, ik denk dat negen van de tien conflicten in een relatie, huwelijk of samengesteld gezin niet ontstaan omdat er geen liefde is maar doordat ze elkaars taal niet spreken.

Of beter gezegd: omdat de Google Translate tussen partners ergens onderweg volledig is vastgelopen.

Het gaat vaak ongeveer zo.

De één zegt:

“Je zit alweer op je telefoon.”

De ander hoort:
“Ik doe het weer niet goed.”

Waarop de eerste denkt:
“Eigenlijk mis ik je.”

En de tweede denkt:
“Altijd weer die kritische stem.”

En eerlijk gezegd: daar heeft die tweede soms ook best een punt.

Deze blog gaat echter niet over toon en ook niet over communicatievaardigheden. Niet over de vraag of iets handiger, vriendelijker of duidelijker gezegd had kunnen worden. Daar zit vaak namelijk heel veel winst maar dat is een onderwerp op zichzelf en daar schrijf ik later meer over.

Deze blog gaat over iets anders: over de verrassende ontdekking dat kritiek vaak een vermomd verlangen is.

Dat achter veel verwijten eigenlijk een behoefte schuilgaat en achter veel boosheid verdriet zit.
Dat achter veel controle (diepe) onzekerheid zit.
Dat achter veel afstand juist een verlangen naar nabijheid zit.

In relatietherapie kijken we daarom niet alleen naar wat iemand zegt maar vooral wat iemand probeert te zeggen. Naar de onderstroom. Naar het verlangen achter de klacht.

Dat vraagt soms een beetje oefening. Een soort emotioneel wiggelroedelopen. Niet luisteren naar de letterlijke woorden, maar proberen te voelen waar het water onder de grond stroomt.

Want wanneer iemand zegt:

“Je luistert nooit.”

Dan gaat dat verrassend vaak niet over luisteren.

En wanneer iemand zegt:
“Je bent altijd aan het werk.”

Dan gaat dat vaak niet over werk.

En wanneer iemand zegt:
“Laat maar.”

Dan bedoelt diegene in de meeste gevallen juist níet: laat maar.

Huh? Begrijp jij het nog?

In mijn eigen leven ken ik deze verwarring maar al te goed. Ik ben enórm gevoelig voor de toonsoort, voor de blik die iemand heeft en de energie die iemand bij zich draagt. In mijn werk is dat een groot voordeel maar privé, waar ikzélf degene ben met behoeften, is dat soms een flinke uitdaging. Soms hoor ik namelijk kritiek terwijl er eigenlijk een verlangen wordt uitgesproken. Soms hoor ik een aanval terwijl iemand eigenlijk om contact vraagt. Dat kan ik dan, als de toon bijvoorbeeld scherp is of de inhoud niet klopt met hoe ik het zie, allang niet meer horen. 

Zelfs al ‘zit ik erop’. 

Meestal klap ik dicht. Althans; mijn brein doet het nog maar mijn hart is zo bang dat er een consequentie dreigt als iemand teleurgesteld in mij lijkt te zijn, dat ik mijn eigen bang niet eens meer kan voelen. Eigenlijk is dat juist teveel voelen waardoor mijn brein niet meer kan processen wat mijn hart wil zeggen. Zo gaat de verbinding tussen mijn hart en hoofd dus in de verwarring en is mijn Google Translate compleet van slag. 

Enfin, niets menselijks is mij vreemd. Net als alle psychologen, psychiaters, therapeuten en begeleiders: elk mens is het meest vatbaar voor de triggers in de liefde, ouders, kinderen en werk. Meestal ook een beetje in die volgorde.

Het gaat er niet om of je de staat bereikt waarin je nooit meer geraakt bent maar of je meer bewustzijn kunt krijgen op wat de ander écht zegt.

Dat geeft je ongelofelijk veel keuzevrijheid. 

Google Translate vertaalgids

Daarom hieronder een kleine vertaalgids. Geen absolute waarheden en garanties want mensen blijven mensen. Wel een aantal patronen die ik keer op keer zie terugkomen in mijn praktijk.

Zie het als een poging om de relatie-Google Translate weer een beetje aan de praat te krijgen.

Dit is eigenlijk een van de meest waardevolle inzichten die stellen kunnen leren: niet alleen leren horen wat de ander bedoelt, maar ook leren herkennen wat er vervolgens in jezelf gebeurt.

Want op het moment dat iemand zegt: “Je zit weer op je telefoon”, ontstaat er vrijwel direct een tweede gesprek. Niet tussen twee mensen, maar tussen twee beschermingsmechanismen.

Voorbeeld 1: “Je zit weer op je telefoon.”

Wat gezegd wordt:

“Je zit weer op je telefoon.”

Wat bedoeld kan worden:

“Ik mis je.”

“Ik verlang naar contact.”

“Ik vraag me af of ik nog belangrijk voor je ben.”
"Wil je eigenlijk wel bij me zijn?"

Wat de ander vaak interpreteert:

“Ik doe het weer fout.”

“Ik schiet tekort.”

“Ik word bekritiseerd.”
"Ik ben niet gewenst/Ik kan mezelf niet zijn"

En dan verschijnen de bekende reacties.

De tegenaanval:

“Nou, jij zit zelf ook de hele dag op je telefoon."

“Ik bepaal zelf wel waar ik naar kijk.”

“Ach schat, doe niet zo moeilijk.”

Of de aangepaste reactie:

“Oh sorry, ik leg hem wel weg.”

Allemaal reacties die de werkelijke vraag missen.

De meest verbindende reactie zou kunnen zijn:

“Volgens mij mis je me even. Klopt dat?”

Dan gaat het ineens niet meer over een telefoon.

Voorbeeld 2: “Je luistert nooit naar me.”

Wat gezegd wordt:

“Je luistert nooit.”

Wat bedoeld kan worden:

“Ik voel me alleen.”

“Ik voel me niet gezien.”

“Ik weet niet of wat ik voel jou bereikt.”
"Wil je eigenlijk wel weten wat ik voel?"

Wat de ander vaak hoort:

“Je bent een slechte partner.”

Waarop een reactie volgt:

De kritische:

“Dat is helemaal niet waar.”

De recalcitrante:

“Dan praat je maar tegen iemand anders.”

De aangepaste:

“Sorry, sorry, sorry.”

De goed bedoelde:

“Vertel nog maar een keer wat er aan de hand is.”

Dat laatste klinkt aardig, maar vaak zit daar nog steeds geen echte ontmoeting in.

De meest verbindende reactie zou kunnen zijn:

“Heb je het gevoel dat je me niet echt bereikt?”

Dan ga je naar de ervaring onder de klacht.

Voorbeeld 3: “Je bent altijd aan het werk.”

Wat gezegd wordt:

“Je werkt altijd.”

Wat bedoeld kan worden:

“Ik mis je.”

“Ik verlang naar meer samen.”

“Ik ben bang dat ons leven uit elkaar groeit.”
"Ik ben bang dat je werk belangrijker is dan ik."
"Hebben we nog hetzelfde doel voor ogen."

Wat de ander vaak hoort:

“Je doet je werk niet goed.”

“Je ambities zijn verkeerd.”
"Je schiet tekort."
"Je maakt de relatie stuk."

Dan volgt een reactie zoals bijvoorbeeld:

De kritische:

“Dat werk betaalt wel ons huis.”
"Dit wist je toch vooraf."
"Je klaagt anders niet over je auto."
"Je bent elke avond druk met je kinderen/sprot/vrienden."

De recalcitrante:

“Dan zoek je toch iemand die minder werkt.”
"Dan ga je toch terug naar je ex."
"Dan moet jij wat meer/harder gaan werken."

Of de aangepaste:

“Oké, ik zeg morgen alles af.”
"Wat wil je? Zeg maar wanneer ik thuis moet zijn."
"Het spijt me, ik kan alleen geen kant op door de drukte, ik moet wel."

De verzorgende reactie:

“We hebben tijd samen nodig. Wat zullen we dit weekend doen?”

Dat is beter, maar nog steeds een oplossing voordat de pijn gevoeld is.

De meest verbindende reactie:

“Wil je me vertellen wat je voelt en wat er bij je speelt?”

Voorbeeld 4: “Laat maar.”

Dit is misschien wel één van de gevaarlijkste zinnen in relaties.

Wat gezegd wordt:

“Laat maar.”

Wat bedoeld wordt:

“Ik heb nog steeds een behoefte.”

“Ik ben gekwetst.”

“Ik verwacht alleen niet meer dat jij die zult horen.”

Wat de ander vaak hoort:

“Mooi, probleem opgelost.”

Of:

“Zie je wel, er was niets aan de hand.”

Of:

"Zoek het dan ook lekker uit joh." 

Terwijl de ander zich juist terugtrekt uit teleurstelling.

De meest verbindende reactie:

“Volgens mij bedoel je niet echt ‘laat maar’. Wil je alsjeblieft delen wat je voelt als je dat zegt?”

Voorbeeld 5: “Wat ik ook doe, het is nooit goed.”

Wat gezegd wordt:

“Het is ook nooit goed.”

Wat bedoeld wordt:

“Ik doe ontzettend mijn best.”

“Ik voel me niet gezien.”

“Ik raak ontmoedigd.”

Wat de ander vaak hoort:

“Jij bent ondankbaar.”

En dan volgt een reactie zoals bijvoorbeeld:

De kritische:

“Nou, omdat je ook nooit echt luistert.”
"Pardon? Ik doe hier net zoveel als jij!"

Of de recalcitrante:

“Prima, dan doe ik helemaal niets meer.”

of de aangepaste reactie:

“Vertel maar wat ik dan anders moet doen dan doe ik dat.”

Of de ondersteunende: 

“Nee hoor schat, je doet het hartstikke goed.”

Maar vaak zoekt iemand hier geen compliment.

Wat eronder ligt is verdriet, onmacht, eenzaamheid dat zich soms uit als frustratie..

Een meer verbindende reactie als gespreksstarter zou kunnen zijn:

“Heb je het gevoel dat je inzet niet gezien wordt?”

De verborgen regel

In bijna iedere relatie bestaat een verborgen vertaling:

• Achter kritiek zit vaak verlangen.

• Achter boosheid zit vaak pijn.
• 
  
• Achter afstand zit vaak angst.

• Achter controle zit vaak onzekerheid.

• Achter verwijten zit vaak een onvervulde behoefte.

En achter veel conflicten zit eigenlijk een vraag die niemand rechtstreeks durft te stellen:

“Ben ik nog belangrijk voor je?”

De handleiding

Wanneer je partner iets zegt dat je onmiddellijk defensief maakt, probeer dan niet als eerste te reageren op de woorden.

Vraag jezelf af:

“Als dit geen aanval is maar een verborgen verlangen, wat zou dat verlangen dan kunnen zijn?”

En wanneer je dat verlangen kunt horen verandert de hele dynamiek.

Dan wordt:

“Je zit weer op je telefoon.”

Niet langer:

“Je controleert me.”

Maar:

“Kom eens dichterbij.”

En vaak is dat precies wat de ander al die tijd probeerde te zeggen.

Zelftest: Hoe defect is jullie Google Translate?

Geef jezelf voor elke vraag die je beantwoord met VAAK één punt.

1. Hoe vaak reageer je op de letterlijke woorden van je partner zonder jezelf af te vragen wat er misschien onder zit?

2. Hoe vaak denk je tijdens een gesprek:

“Dat is niet eerlijk.”

“Dat klopt helemaal niet.”

“Dat bedoel ik toch niet?”

3. Hoe vaak blijkt achteraf dat jullie eigenlijk allebei iets heel anders bedoelden dan waar het eigenlijk écht over ging?

4. Hoe vaak eindigt een gesprek over de vaatwasser, agenda, telefoon, werk, geld, huishouden, (schoon)moeder, kinderen, stiefkinderen of opvoeding uiteindelijk in een discussie over waardering, aandacht of verbinding?

5. Hoe vaak denk je achteraf:

“Ohhhh… dát bedoelde hij/zij dus.”

Uitslag

0-1 punten:

Jullie Google Translate functioneert verrassend goed. Waarschijnlijk af en toe een tik tegen de zijkant geven en hij doet het weer.

2-3 punten:

Regelmatige vertaalfouten. Soms wordt “ik mis je” vertaald als “jij doet iets verkeerd”.

4-5 punten:

Waarschijnlijk staat er midden in jullie woonkamer een oude vertaalmachine te roken, piepen en af en toe spontaan in brand te vliegen.

Huiswerk: De Google Translate Oefening

De komende week mag je één vraag toevoegen aan elke irritatie, klacht of ruzie.

Niet:

“Wat bedoel je nou?”

Maar:

“Wacht even… wat zou Google Translate hier misschien verkeerd vertaald hebben?”

Probeer vervolgens de zin van je partner af te maken.

Bijvoorbeeld:

“Je zit weer op je telefoon.”

Wordt:

“Wacht… bedoel je misschien dat je me mist?”

Of:

“Waarom moet ik altijd alles vragen?”

Wordt:

“Bedoel je misschien dat je graag zou willen voelen dat ik ook initiatief neem?”

Je hoeft niet direct gelijk te hebben.

Het doel is niet raden.

Het doel is nieuwsgierig worden.

De 3 Vertalingen Oefening

Wanneer een gesprek vastloopt, schrijf dan ieder afzonderlijk drie zinnen op met de antwoorden zoals onderstaan gedaan is:

Wat werd er gezegd?

Bijvoorbeeld: “Je bent altijd aan het werk.”

Wat hoorde ik?

Bijvoorbeeld: “Je bent een slechte partner.” of "Je faalt!"

Wat denk ik dat er misschien bedoeld werd?

“Ik mis je.” of "Wil je eigenlijk wel bij mij zijn?"

Sta stil bij je laatste antwoord(en en laat op je inwerken. Neem de tijd zodat je weer rustig terug kunt naar het gesprek.. Hoe zou het voelen om je lief nu met een open hart te vragen of de opmerking over werk misschien gaat over de verbinding tussen jullie? 

Stellen zijn vaak verbaasd hoeveel rust er ontstaat zodra die derde vraag verschijnt. 

De Gevaarlijkste Woorden Challenge

Kies één week lang een van deze woorden of zinnen:

• Prima.
• Laat maar.
• Natuurlijk.
• Maakt niet uit.
• Doe maar wat je wilt.

Iedere keer dat iemand hem gebruikt, mag de ander glimlachend zeggen:

“Google Translate geeft een foutmelding. Kun je de originele taal nog een keer proberen?”

Dat levert vaak meer echte gesprekken op dan een uur discussie.
En echte gesprekken zijn het roer van jullie relatie-schip. 

En nu wereldvrede?

De uitleg, de zelftest en de oefeningen zijn echt behulpzaam maar uiteraard verre van de hele landkaart.  

Een vervullende, gelijkwaardige relatie kost energie, commitment en heel vaak het aanleren van nieuwe vaardigheden. Logisch want niemand van ons leerde van ouders of op school over de kunst van liefde en relaties. 

Na de verliefdheid begint pas het echte werk en daar hebben we als mensheid best wat tools voor nodig. Gelukkig is deze tijdgeest uitermate geschikt om te doen wat onze ouders nog niet konden: liefdesles nemen. 



Stefanie